ملا پناه واقفین یاشاییشی

 قایناق: موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری، حسین محمدزاده صدیق، چئویرن: داور اردبیلی، تهران، تکدرخت، ۱۳۸۹.

1-  دوغومو

ملا پناه 1130 هـ . (1096 ش. – 1717 م.) ایلینده قازاخ، محالی‌نین «قیراخ صلاحلی» کندینده «آغا مهدی» آدلی یوخسول کندلی کیشی‌نین اوسماجا ائوینده دُنیایا گؤز آچدی.

2- یاشاییشی

اونون حیاتی‌نین اوشاق‌لیق و یئنی‌یئتمه‌لیک چاغی هله‌ده آذربایجان ادبیات تدقیقاتچی‌لارینا بللی دگیل‌دیر. واقف‌شناس‌لار 1759 ـینجی ایلدن سونرا اونونلا تانیش‌دیرلار. واقف، ایراکلی خانین شرقی گرجستان حاکمی‌نین هجوموندان سونرا، بیر چوخ زحمتکش یورتداش‌لاری ایله بیرلیکده قازاخ‌دان قاراباغا کوچوب، و 10- ایل مُدتینده، قاراباغین «ترتر باسار» محله‌سینده اوتوراق‌لاشیب، سونرالار، «شوشا» شهری، آذربایجانین او زمانکی علم، مدنیت و ادبیات مرکزینه گئدیب و «ساعتلی» محله‌سینده بیر مکتب آچیب، اورادا «معلم‌لیک» و «عریضه یازماق‌لا» یاشاییشینی دوام ائتدیرمیش دیر.

دیوانیندان بللی‌دیر کی او ایللرده، عذاب- اذیتلی و یوخسوللوقلا دولو حیات سۆرمۆش‌دۆر، قدیم‌کیلر دئمیشکن ملا پناهین معاشی چوخ چتین کئچیرمیش. بو باره‌ده گۆلگۆلۆ طریق ایله مناسبِ حال شعر یازمیشدیرکی، اونون پریشان حالینی و شکسته خاطرینی بیرلیکده بیان ائدیر:

ادامه نوشته

موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری (اوچونجو بؤلوم)

قایناق: موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری، حسین محمدزاده صدیق، چئویرن: داور اردبیلی، تهران، تکدرخت، ۱۳۸۹.

4- 1. آغا محمد خانین هجومو

یوخاریدا قید ائتدیک کی قفقاز اراضی‌لری و آذربایجان ایالت‌لری، نادرین اؤلۆمۆندن سونرا، مستقل‌لیک کسب ائتمیش و آذربایجانین شمال و جنوبونداکی خان‌لیقلار بیرلیک و بیر- بیرینه باغلی‌لیق طرفینه دوغرو حرکت ائدیردیلر. آذربایجان اراضی‌سینی اشغال و خان‌لیقلاری ایرانین مرکزی دولتینه تابع ائتدیرمک و اونلاری اطاعتده ساخلاماقدان آغا محمد خانین اساس مقصدی، بو منطقه‌دن صنایع اۆچۆن خام مال تأمین ائتمک و اورانی ایرانین ایراندا استحصال ائدیلن امتعه‌نین ساتیش بازارینا چئویرمک‌دن عبارت ایدی.

آغا محمد خان، بو اراضی‌نین (قفقاز و آذربایجان ایالت‌لری‌نین) تکلیفینی بیر دفعه تعیین ائتمه اۆچۆن، اوّلجه، گرجستان حاکمی هراکلیوسون سارایینا بیر نفر سفیر گوندردی و اونو مطیع اولماغا دعوی ائتدی. هراکلیوس تسکین‌لیکله بو چاغریشی رد ائتدی. آغا محمد خان تفلیسه هجوم ائتدی، هراکلیوس بو یۆرۆش‌دن خبردار اولان کیمی، اونو مشایعت ائده‌ن قوشون ایله (آغا محمد خانین دؤرده بیر قوشونو قده‌ر آدم) تفلیس‌دن اوزاق‌لاشدی و شهردن 15 مایل اوزاق‌لیقدا اؤز موقع‌لرینی محکم‌لندیریب، آغا محمد خانین قوشونو ایله شدّتلی دؤیۆش‌لره باش‌چیلیق ائتدی . . .

ادامه نوشته

موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری (ایکینجی بؤلوم)

قایناق: موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری، حسین محمدزاده صدیق، چئویرن: داور اردبیلی، تهران، تکدرخت، ۱۳۸۹.

1- تاریخی و سیاسی زمینه

1- 1. شاه ختایی‌نین عمل‌لری

شاه اسماعیل ختایی‌نین دولتی‌نین تشکیلینی، آذربایجان ادبیات تاریخینده، ادبی- مدنی حیات‌دا دیرچه‌لیش حساب ائدیرلر. باشقا سؤزله اونون دُورو، آذربایجان ادبیات و دیلی‌نین رسمی‌لشمه‌سی کیمی قید ائدیلر.

شاه ختایی‌نین دولتی مونقول‌لارین حاکمیتی زمانیندا، قیزیل‌باشلار حرکاتی ایله باغلیدیر و آذربایجا‌نین کؤچری تۆرک قبیله‌لری‌نین فعالیت‌لری نتیجه‌سینده تشکیل ائدیلمیشدیر.

شاه ختایی، اؤز حکومتی دُورونده، «شیعی‌لیگی» ایران‌دا رسمی مذهب کیمی اعلان ائتمیش، ائل ادبیاتی و فولکلوریک متن‌لرده «نجات وئریجی و ائل سئون» بیر سرکرده اولاراق تصویر ائدیلمیشدیر. مثال اولاراق شاه اسماعیل آدلی عظمت‌لی منظوم عاشقانه حماسه و اونلارلا ناغیل و خلق ماهنی‌لاری، اونون یاخشی عمل‌لرین تصدیق ائتمیشدیر.

شاه اسماعیل ختایی‌نین خلق طرفیندن قیزغین آلقیشلانیب بگه‌نیلمه‌سین عالملر آشاغیداکی عامل‌لرله افاده ائدیرلر:

ادامه نوشته

موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری

قایناق: موللا پناه واقف، گؤزه‌للیک و حقیقت شاعری، حسین محمدزاده صدیق، چئویرن: داور اردبیلی، تهران، تکدرخت، ۱۳۸۹.

بیرینجی بؤلوم

سخن ناشر:

استاد دکتر ح. م. صدیق این کتاب را در سال‌های دانشجویی (1347) در هفته‌نامه‌ی مهد آزادی ویژه‌ی هنر و اجتماع که در تبریز منتشر می‌کردند به صورت پاورقی و به مناسبت جشن دویست و پنجاهمین سال تولد «ملاپناه واقف» - شاعر آذربایجانی- انتشار دادند و سپس در سال 1351 برای اولین بار به صورت کتاب از طرف انتشارات پویا و سپس انتشارات گوتنبرگ در تهران چاپ شد. عنوان این کتاب «واقف، شاعر زیبایی و حقیقت» بود که بارها تجدید چاپ شده است.

آن چه اکنون عرضه می‌شود ترجمه‌ی ترکی آذربایجانی این کتاب است

واقف گؤزه للیک و حقیقت شاعری چئویرن محمد داور اردبیلی

شعر و شاعرلیکدن داها چوخ علمی- اجتماعی نثر ایله مشغول اولماغی سئومگیمه باخمایاراق، عزیز معلّمیم، حُرمتلی اوستادیم، محکم معنوی دایاغیم، روحانی سؤیکنجه‌م، سئویملی یورتداشیم، محترم یولداش و قدیم فکرداشیم، فیلولوژییا علملر دکتری جناب حسین محمدزاده صدیق‌دن اجازه آلاراق، فارسجا بیر کتابی‌نین ترجمه‌سینی باشا چاتدیردیم. بو ایستگین یعنی فارسجا یازیلمیش «واقف، شاعر زیبایی و حقیقت» آدلی کتابین ترجمه‌سی‌نین اجازه‌سی‌نین سرعتله اوستاد طرفیندن قبولو، قارشیلیقلی آنلاشما و اوستاد- شاگرد محبتینه اساسلانان معنوی- اخلاقی اتفاق‌دان ایره‌لی گلیر، بو کتابی من 1353 ده، 36 ایل قاباق، تهران‌دا اوخوموشدوم، اما اوخودوقلاریم یادیمدان چیخمیش ایدی. یئنی اوخونوشدا تزه- تزه شئی‌لر اوگرندیم:

1- اوستاد کلاسیک ادبیاتین بؤیۆک نماینده‌لری‌نین حیات و یارادیجیلیق یولونا حصر ائدیلمیش کتابلاریندا، ادبیاتا تاریخی جریان کیمی باخیب، بو جریانی دریندن ادراک و ادبی ارثی، تاریخی جریان ایله باغلی تحلیل ائدیب‌دیر.

ادامه نوشته